Nieuws

Golf tijdens de Tweede Wereldoorlog

Nederland is getekend door de Tweede Wereldoorlog. In het gehele land zijn gedenkplaatsen die generatie op generatie herinneren aan de verschrikkingen, maar zeker ook aan de mooie verhalen over moedige verzetsdaden. Ook op veel Nederlandse golfbanen is de historie zichtbaar.

Op de Rosendaelsche Golfclub werden bijvoorbeeld de twee verzetsbroers Hans en Bert Kuik vermoord. Zij waren aangesloten bij de Arnhemse verzetsgroep Rolls Royce, een organisatie van scholieren die onder meer levensmiddelen leverde aan Joodse onderduikers en hielp met de ontsnapping van Britse soldaten. (Het gedenkteken op bovenstaande foto is te vinden bij hole 2). Vele clubhuizen in Nederland werden bezet door de Duitsers als coördinatiecentrum, controlepost of als hoofdkwartier van de 'Sicherheitspolizei' . Zo werd de Rosendaelsche gebruikt als parkeerplaats voor militaire voertuigen en als 'racebaan'. Als tijdverdrijf reed de bezetter rondjes in een motor met zijspan. Over de fairways, rondom de vlag en weer terug naar de tee, een lol en ruimte dat ze hadden. Wie het snelste terug was. En denk maar niet dat er divots en beschadigingen aan de green werden gerepareerd. Zo werd golfen steeds meer onmogelijk gemaakt gedurende de oorlog. Gelukkig is De Rosendaelsche geslaagd in het herstel van de baan en behoort het nu tot één van de mooiste 18-holes bosbanen van Nederland.

Van 30 juni t/m 3 juli 2021 wordt op deze baan het Big Green Egg Open gespeeld. Een toptoernooi van de Ladies European Tour.

Even verderop, rondom het Rijk van Nijmegen ging Operatie Market Garden van start. Een geallieerd offensief gericht tegen Nazi-Duitsland in september 1944. Door de ligging tussen de Duitse grens en de bruggen bij Nijmegen en Arnhem, kent de omgeving van Golfbaan Het Rijk van Nijmegen een rijke Tweede Wereldoorlog-historie. De plek waarop golfers uitzicht hebben vanaf het noordelijke gedeelte van deze baan, was op 17 september 1944 onderdeel van één van de grootste luchtlandingsoperaties aller tijden, door militairen van de Britse 1ste Airborne Divisie. Deze Operation Market Garden en waren het begin van de Slag om Arnhem die bepalend is geweest in de afloop van de Tweede Wereldoorlog. Ook de golfbaan van Golfclub Heelsum was toneel van deze grootse operatie, wat onder meer terug te zien in de naam van een van de lussen: Airborne en een nagemaakte 'glider' naast de fairway van hole 9 (zie foto onder van Golfclubs Heelsum). Een overzicht van Operatie Market Garden is te zien in het Airborne Museum in Oosterbeek, vijf kilometer van De Heelsumse.

Golfbaan de Hoge Kleij naast voormalig Kamp Amersfoort

Als we doorrijden naar Leusden, besef je dat Golfbaan de Hoge Kleij is aangelegd naast het voormalig Kamp Amersfoort. Het kamp was berucht om het zware werk, de barre omstandigheden en de strafexercities van kampbeulen als de SS’er Kotälla. Ruim 47.000 gevangenen verbleven kortere of langere tijd in het kamp. In totaal kwamen er ruim 650 gevangenen om het leven. De fusilladeplaats aan het einde van de schietbaan ligt parallel aan de Golfbaan. Op De Hoge Kleij zijn 9 mensen gefusilleerd in het eikenbosje tussen afslag hole 1 en fairway hole 6. Daar lagen ook 4 graven van door ontbering overledenen. Sinds 1953 staat er het herdenkingsbeeld 'De stenen man’. Voor een aflevering van 'Andere Tijden': Het koor van Kamp Amersfoort' is een gedeelte op de golfbaan opgenomen.

Clubhuis van De Hattemse op Canadees fundament

Terug naar het Noordoosten komen we bij De Hattemse Golf & Country Club, welke naar eigen zeggen redelijk ongeschonden uit de periode ’40-’45 is gekomen. Pas in september 1944 werd het fraaie golfhotel 'De Konijnenberg', wat tevens diende als clubhuis, door de Duitse 'Ortscommandantur' gevorderd en kon er niet meer gespeeld worden.
Na de oorlog op 23 juni 1945, brandde het golfhotel af. De rieten kap vatte vlam en de waterpompinstallatie was defect, dus er was geen redden aan. Na de capitulatie golften de in de regio gelegerde Canadese militairen op de Hattemse golf. Na de brand misten zij een clubhuis en bovenal een bar. Om die reden regelden ze materiaal en begonnen met de bouw van een nieuw clubhuisje. Tijdens de aanleg van de fundering riep hun militaire plicht hen naar elders en schonken ze het aanwezige materiaal aan de vereniging. Het clubhuis is afgebouwd en na diverse uitbreidingen staat het nog steeds als een huis, op het Canadese fundament.

Rotterdamsche, Amsterdamse en Leeuwenbergh en kustbanen in oorlogstijd

Golfbaan De Hooge Rotterdamsche is aangelegd op een berg puin die is ontstaan net buiten Rotterdam. Het puin is afkomstig uit het centrum dat werd getroffen tijdens het bombardement in de meidagen van 1940, het begin van de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1989 ligt de golfbaan op deze hoge berg. De Hooge Rotterdamsche en de Amsterdamsche hadden het nadeel dat ze dichtbij een grote stad gevestigd waren en daarmee al snel een militair doel waren. De Amsterdamse ondervond dit toen in 1943 een tankgracht dwars door de baan werd gegraven. Ook in Rotterdam ligt de Openbare Golfbaan Kralingen. In april 1945 werd het clubhuis bezet en werden er palen in de golfbaan geslagen om zodoende landingen door de geallieerden te verhinderen. Na de bevrijding moesten deze palen uit de baan worden gehaald om weer te kunnen spelen.

Verderop in Zuid-Holland ligt Golfbaan Leeuwenbergh. Buitengoed Dorrepaal (het huis staat er nog steeds) grenzend aan de golfbaan werd aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, op 10 mei 1940, heroverd door oorlogsheld George Maduro. Hij voorkomt hiermee dat de Duitse bezetters onmiddellijk Den Haag kunnen innemen via deze route. Dit is een van de factoren waardoor de toenmalige regering en de Koninklijke familie de tijd hadden om te vluchten naar Engeland. Na de Nederlandse capitulatie komt Maduro als krijgsgevangene in de beruchte gevangenis ‘het Oranjehotel’ in Scheveningen terecht. Na zijn vrijlating gaat George in het verzet. Op 28-jarige leeftijd sterft hij in een concentratiekamp in Dachau. Uit waardering voor zijn moed, beleid en trouw wordt hem postuum de Militaire Willemsorde toegekend. De miniatuurstad Madurodam is als monument van de vrede in 1952 door zijn ouders opgericht en naar hem vernoemd. Zijn morele keuzes en strijd voor vrijheid zijn ook in 2020 nog een inspirerend voorbeeld voor jong en oud.

De golfbanen aan de kustlijn hadden een strategisch belangrijke ligging. Al in 1940 werd de Domburgsche omgebouwd tot een verdedigingswerk. Domburg zou gedurende de gehele oorlog doelwit blijven van bombardementen en beschietingen vanuit zee. Op de Noordwijksche en de Kennemer konden de leden nog tot 1942 hun baan blijven gebruiken. Niet veel later werden ook die in beslag genomen om er kolossale verdedigingsbunkers op te zetten.

Eerste stap naar de bevrijding op Eindhovensche Golf

Op de Eindhovensche Golf stortte in de ochtend van 20 februari 1944 tussen de 14de green en de 17de tee een Avro Lancaster II van het 426ste Squadron van de Royal Canadian Air Force neer, na een bombardementsmissie op Leipzig. De gedenktekens die zijn geplaatst op de golfbaan kennen de woorden: Laten wij gedenken dat de bemanning haar leven gaf opdat wij in vrijheid kunnen leven en golfen.

Er werd op een aantal golfbanen nog wel gespeeld tijdens de oorlogsjaren. Na verloop van tijd ontstond er wel een schaarste aan golfballen. De leden die dus konden spelen, bewaakten hun golfbal alsof hun leven er vanaf hing. Toen was een verloren bal ook echt een verloren bal.

Het is slechts een fractie van wat er op de Nederlandse golfbanen te zien en lezen is over de oorlogsjaren op en rond golfbanen Vrijwel iedere golfbaan die haar oorsprong kent van vóór de Tweede Wereldoorlog heeft nog zichtbare herinneringen aan deze periode. We vullen het artikel ieder jaar aan. Heb je toevoegingen? Mail redactie@golf.nl.

Met medewerking van Arnout Janmaat (NGA Early Golf), Cees Collart (Eindhovensche Golf), Lars-Peter Reumer (Rosendaelsche Golfclub), Fotograaf Ronald Speijer over Golfbaan Leeuwenbergh.
Onderste foto: december 1940 Haagsch jeugdtoernooi (Schimmelpenningh)

Lees meer over
Banen