Equipment
Equipment
Om goed te kunnen bepalen of een golfbal inderdaad minder presteert bij langdurige onderdompeling in water, is het allereerst goed om te weten van welk materiaal een golfbal eigenlijk is gemaakt. Belangrijkste daarbij is natuurlijk de buitenlaag, dat is immers de eerste buffer tegen invloeden van buitenaf. Daarin kunnen we twee materialen onderscheiden: urethaan en ionomeer.
Hoogwaardige golfballen zoals de Pro V1 van Titleist of de Chrome Soft van Callaway hebben een buitenlaag van urethaan, een zogeheten 'polymeer'. Het is een 'kleverig' materiaal dat meer grijpt op het clubblad en dus meer frictie geeft en daardoor ook meer spin genereert. De reden dat urethaan niet voor alle golfballen wordt gebruikt, is dat het aanbrengen een bewerkelijk en dus kostbaar proces is. Ondanks z'n zachtheid is urethaan overigens zeer sterk en optimaal bestand tegen de elementen. Geen wonder dat deze kunststof ook veel wordt gebruikt in de auto-industrie.
Golfballen in een vriendelijkere prijsklasse hebben een buitenlaag van ionomeer, zoals het door Dupont ontwikkelde Surlyn. Het materiaal is wat minder zacht maar een stuk goedkoper in de productie en eveneens zeer slijtvast. Vaak kan in combinatie met een lage-compressie kern toch een 'zachter' gevoel worden gecreëerd. Elke fabrikant heeft eigen varianten van ionomeer of urethaan om de zachtheid en duurzaamheid te verbeteren.
Urethaan en ionomeer zijn niet alleen populair in de golfbranche, maar worden ook op diverse andere terreinen gebruikt; van autobumpers tot verpakkingen en voor flesinhoud. Als de chemische verbinding van een kunststof door elementen van buitenaf (kou, warmte, vocht) wordt verstoord, noemen we dat hydrolyse. Bij een golfbal zou dat kunnen leiden tot verlies van elasticiteit of verbrokkeling van de buitenkant. Onderzoeksdata laten zien dat dit een uiterst traag proces is dat vele jaren nodig heeft om een beetje effect te hebben. Daarbij is de hydrolyse-gevoeligheid van urethaan iets groter dan die van ionomeer. Vis je een golfbal uit het water die ook na grondig schoonmaken wat is verkleurd of oneffenheden vertoont, kan dat een teken zijn van hydrolyse. Dan heeft de bal mogelijk te lang – vele jaren – in het water gelegen.
De afgelopen decennia zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd naar de invloed van (zoet) water op de prestaties van golfballen. Maar daarbij is het heel moeilijk te bepalen hoe objectief die onderzoeken zijn. Het spreekt voor zich dat een fabrikant van golfballen meer gebaat is bij een negatief onderzoeksresultaat dan een bedrijf dat lakeballs verkoopt.
Een recent en onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek van Raffel & Long (2023), gepubliceerd in het International Journal of Golf Science, onderzocht specifiek de prestaties van de Titleist Pro V1 na onderdompeling in golfvijvers. De onderzoekers van de Universiteit van Oakland dompelden ballen tot wel twaalf maanden onder in echte waterhindernissen en lieten ze daarna testen door een golfrobot. De conclusie was duidelijk: er was geen meetbaar prestatieverlies in afstand of nauwkeurigheid, zelfs niet na een vol jaar onder water. Dit sluit naadloos aan bij wat we weten over de eigenschappen van urethaan en ionomeer: beide materialen zijn goed bestand tegen water, slijtvast en chemisch zeer robuust.
Deze Callaway bal met urethaan cover werd in 2008 geproduceerd en heeft vermoedelijk meer dan 15 jaar in het water gelegen. Goed is te zien hoe de elementen de buitenlaag hebben aangetast: deels is die verdwenen en de dimples vertonen een onregelmatig patroon. Niet meer mee golfen!
Een hardnekkige bewering is dat een golfbal die in het water belandt, vrijwel meteen water opneemt. Dat klopt niet voor ionomeer, maar dit geldt wel voor urethaan. Dit materiaal is in zeer lichte mate hygroscopisch, wat betekent dat het water kan absorberen. Het gaat bovendien om nauwelijks meetbare hoeveelheden en het proces is tijdelijk. Zodra de golfbal weer in een droge omgeving komt, verdampt het water en neemt de bal weer zijn oorspronkelijke eigenschappen aan.
Zelfs als de golfbal langdurig – maanden of zelfs jaren – ondergedompeld is geweest in water, zal bij urethaan de absorptie tussen de 0,5 en 1% liggen en bij ionomeer zelfs minder dan 0,05%. Dit is een tijdelijke situatie die zich herstelt als de golfbal weer op het droge is. En in de wetenschap dat de buitenste laag van een golfbal tussen de 0,76 mm en 1,78 mm dik is, kan water bij een onbeschadigde bal ook na jaren nooit tot de kern doordringen.
Toch is er een factor die in combinatie met onderdompeling in water wél van invloed kan zijn op de buitenlaag van een golfbal. Met name urethaanballen die een tijd (deels) in zand of modder liggen kunnen worden aangetast door een zogeheten 'biofilm'. Dat is een complexe gemeenschap van micro-organismen, zoals bacteriën, die zich hechten aan het oppervlak. Zo'n film is gemakkelijk te herkennen aan een donker laagje op een golfbal dat wat slijmerig aanvoelt.
De biofilm op deze vrij nieuwe TaylorMade bal liet zich eenvoudig verwijderen met een borsteltje en warm water.
Spelen met een bal die langdurig op deze wijze is aangetast heeft effect op spin en afstand, ook omdat de dimples dan niet meer functioneren zoals behoort. Als de golfbal vrij nieuw is, kun je deze laag met een borsteltje en wat afwasmiddel eenvoudig verwijderen. Lukt dat schoonmaken niet voldoende, dan kan dat de prestaties van de golfbal negatief beïnvloeden.
De meest uitgebreide wetenschappelijke studie naar dit onderwerp tot nu toe is het eerder genoemde onderzoek van Raffel & Long (2023). Zij vergeleken de prestaties van de Titleist Pro V1 na 1, 3, 5 en 12 maanden onderdompeling in golfvijvers met ongebruikte nieuwe golfballen. Alle ballen werden na terugkomst gereinigd volgens de standaardprocedure van een professioneel golfbalduikbedrijf, en blind getest door een golfrobot in San Diego.
De onderzoekers wijzen erop dat eerdere studies uit de jaren negentig wél prestatieverlies vonden, maar dat die ballen een oudere generatie buitenlaag (latex of Surlyn) hadden. De moderne urethaan elastomeer cover – zoals op de Pro V1 en vergelijkbare premium ballen – blijkt aanzienlijk beter bestand tegen de invloeden van water. Je kunt dus gerust met lakeballs spelen, zeker als de bal geen zichtbare verkleuringen of beschadigingen heeft.
Lees de volledige studie: Raffel & Long (2023), International Journal of Golf Science
Het is duidelijk: een onbeschadigde golfbal die lange tijd in het water heeft gelegen, zal ook na jaren niet of nauwelijks aan prestaties inboeten. Beweringen dat onderdompeling in water tot wel 10% verlies in afstand kan leiden, kloppen niet. Dit wordt door peer-reviewed wetenschappelijk onderzoek onderbouwd: Raffel & Long (2023) vonden geen significant verschil in vliegafstand of nauwkeurigheid tussen ballen die een jaar in een vijver hadden gelegen en gloednieuwe ballen.
Wel zagen de onderzoekers dat ballen na verloop van tijd verkleuren – van wit naar lichtgeel – maar deze verkleuring had geen invloed op de prestaties. Een verkleurde bal is dus niet per definitie een slechtere bal. Uitzonderingen blijven: langdurige aantasting door biofilm of een kras die dieper gaat dan de buitenste laag hebben wel invloed op prestaties. Ook beschadigingen van de dimples en vuil op de bal hebben een negatief effect.
Niet iedereen is overtuigd van lakeballs, en dat is begrijpelijk. Het is op het oog moeilijk vast te stellen hoe lang een bal in het water heeft gelegen als je een netje lakeballs koopt. Het is dus een beetje een gok. De consument die altijd zeker wil zijn van de staat en geschiedenis van zijn bal, kiest bewust voor nieuw. Daarnaast willen sommige golfers simpelweg altijd met het nieuwste model spelen – en dat is een keuze waar de wetenschap weinig aan zal veranderen.
Dit artikel bouwt voort op een eerder stuk van Friso Leunge in Goyer Magazine en bevat aanvullingen van Sietse Herrema op basis van wetenschappelijk onderzoek.
