“Buiten zijn is natuurlijk gezond”, zegt Maat, “maar langdurig onbeschermd in de zon lopen is voor je ogen simpelweg niet ideaal.” Uv-straling kan schade veroorzaken aan cellen in en rond het oog. Die schade merk je meestal niet meteen. “Het is een cumulatief proces”, zegt Maat die zelf ook graag golft. “Je bouwt de uiteindelijke schade dus gedurende je leven op, tussen je eerste en dertigste levensjaar, maar de gevolgen zie je vaak pas jaren later.”
Zo’n aandoening aan het oog heeft nooit maar één oorzaak
Maat vertelt dat uv-straling in feite zorgt voor schade aan je DNA. “Dat wil zeggen dat de gevolgen het meest effect hebben op cellen die nog veel delen. Dat gebeurt in je jeugd als je groeit. De schade komt pas tot uiting op latere leeftijd. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor veel vormen van huidkanker.”
Een van de bekendste aandoeningen is staar (cataract), een vertroebeling van de ooglens. In Nederland worden jaarlijks meer dan 200.000 staaroperaties uitgevoerd. “Vrijwel iedereen krijgt uiteindelijk staar als hij of zij maar oud genoeg wordt”, zegt Maat, “en uv-straling kan dat proces versnellen zodat staar eerder optreedt.”
Volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hangt ongeveer twintig procent van de staargevallen direct samen met uv-blootstelling. Daarnaast worden ook andere aandoeningen* in verband gebracht met langdurige uv-blootstelling.
“Zo’n aandoening aan het oog heeft nooit maar één oorzaak”, benadrukt Maat. “Het is een optelsom van factoren: leeftijd, genetische aanleg, huidtype, de kleur van je ogen en hoeveel uv-straling je in je leven hebt gehad. Vlak ook de gevolgen van roken niet uit, dat heeft ook effect op schade aan je ogen en versnelt het proces.”
Volgens oogarts Willem Maat kunnen een paar simpele gewoontes de blootstelling aan uv-straling al flink verminderen:
1. Kies een goede (zonne)bril: ga voor een (zonne)bril met uv-filter en CE-keurmerk. Dat zijn in Europa goedgekeurde brillen die echt goed zijn getest.
2. Draag een pet of visor: een pet houdt ook een deel van het directe zonlicht uit je ogen. Neem wel een pet (en shirt) met een uv-werende stof.
3. Bescherm ook je oogleden: smeer zonnebrand op je gezicht, ook rond de ogen en op je oogleden.
Soms merk je het effect van uv-blootstelling wel direct. Rode of branderige ogen - als je ’s avonds op de bank zit na een lange dag op de golfbaan - komen geregeld voor. “Dat kun je een beetje vergelijken met zonnebrand aan de huid”, legt Maat uit. “Het slijmvlies van het oog kan geïrriteerd raken door licht en uv-straling. In extreme gevallen kan zelfs een vorm van lasogen ontstaan: een acute irritatie van het hoornvlies."
“Op oppervlakken zoals sneeuw kan uv-straling sterker worden door reflectie”, zegt Maat, “het is dus heel gebruikelijk dat we tijdens de wintersport een zonnebril of skibril dragen om de ogen te beschermen. Water heeft een vergelijkbaar reflectief effect, om diezelfde reden dragen zeilers ook vaak een zonnebril.” Een extra reden dus om met een grote boog om de waterpartijen te gaan. Zeker als deze op hoogte liggen, want ook hoogte zorgt voor een hogere uv-sterkte.
De temperatuur zegt eigenlijk niets over of er wel of geen uv-straling is
Een andere ‘eyeopener’ waar Maat mee komt: “UV-straling is er ook op bewolkte dagen. We hebben het ook echt over ‘straling’, want uv kun je niet zien, het is geen licht.” Veel mensen zetten een zonnebril pas op als de zon fel schijnt en gaan dan ook pas zonnebrand smeren. “De temperatuur zegt eigenlijk weinig of er uv-straling aanwezig is”, zegt Maat.
“Ook wanneer de zon achter de wolken zit, kan de uv-index nog behoorlijk hoog zijn. Bij bewolkt weer is uv-straling ook actief en kun je verbranden. Wolken houden slechts een deel van de straling tegen; 50% tot 90% van de uv-stralen kan door een dun wolkendek dringen, terwijl bij zware bewolking de intensiteit vaak nog aanzienlijk is. UV-A-stralen, die huidveroudering en schade veroorzaken (A staat voor 'aging' red.), dringen moeiteloos door wolken heen. Zelfs in de schaduw of op een bewolkte dag is smeren met zonnebrandcrème daarom noodzakelijk om huidbeschadiging te voorkomen. Check daar vooral je weer-app eens voor.”
“Je hoort weleens mensen zeggen dat ze geen zonnebril dragen, omdat die niet de gewenste sterkte heeft. Weet dan dat er tegenwoordig vaak een uv-filter zit in een gewone bril”, vult Maat nog aan, “ook een petje of visor, die veel golfers dragen, draagt bij aan de bescherming van de ogen. Het biedt toch wel iets van bescherming, ook voor je hoofdhuid en de huid rondom je ogen.”
* Daarnaast worden ook andere aandoeningen in verband gebracht met langdurige uv-blootstelling. Bijvoorbeeld: pterygium (een goedaardige, witgele zwelling of bultje in het bindvlies), pinguecula (een onschadelijk, vaak gelig bultje van eiwitten op het oogwit) en maculadegeneratie (een aandoening van de macula, de 'gele vlek' in het centrum van het netvlies wat dé reden is voor slechtziendheid op latere leeftijd)
