Duizenden resten van Eerste Wereldoorlog gevonden op golfbaan in Belgische Ieper: 'Een deel van onze club ligt pal op de frontlinie'

Er werd noodzakelijk onderzoek gedaan vanwege de uitbreiding van 18 naar 27 holes. "Een deel van onze club ligt pal op de voormalige frontlinie", vertelt hospitalitymanager Pieter-Jan Wicke. Dat er sporen van de oorlog in de grond zouden zitten, was voor de golfclub dan ook geen verrassing.

"Enkele jaren geleden werden al proefopgravingen uitgevoerd om het terrein in kaart te brengen. Historische luchtfoto's en de ligging van voormalige loopgraven gaven archeologen de aanwijzingen over waar ze vondsten konden verwachten. Ze maakten destijds een soort 'proefgleuven'."

De archeoloog zelf vond de klaroen de mooiste vondst die ze gedaan hebben. Hij was nog vrijwel intact

Vervolgens werd het onderzoek uitgevoerd over 2,1 hectare voormalig slagveld. Archeologen brachten meer dan tweeduizend oorlogssporen in kaart en borgden de menselijke resten van minstens 141 gesneuvelde militairen. Ook werden 720 stukken munitie gevonden zoals mortiergranaten en handgranaten, maar ook een zeldzaam seinpistool (foto in de collage: linksonder) en een blikje corned beef (foto onderaan).

Bijzondere klaroen

Een van de meest bijzondere vondsten was een Britse klaroen (foto in de collage: linksboven). Het instrument maakte grote indruk op de archeoloog die het onderzoek leidde. "De archeoloog zelf vond de klaroen de mooiste vondst die ze gedaan hebben. Hij was nog vrijwel intact. Dat vonden ze wel heel bijzonder", vertelt Wicke.

De klaroen is een blaasinstrument - een soort hoorn - waarmee militairen aan het front signalen gaven. De vondst heeft ook een bijzondere symbolische betekenis in Ieper, waar nog altijd iedere avond onder de Menenpoort de Last Post wordt geblazen ter nagedachtenis aan de gesneuvelden.

Naast de klaroen werden onder meer een goed bewaarde Franse officierssabel (foto in de collage: rechtsboven), Britse kledingstukken, een bundel documenten gevonden en badges van een Canadees gevechtsbateljon (foto in de collage: rechtsonder). Ook kwamen twee Duitse ondergrondse tunnels aan het licht. In een daarvan bleven op de houten wanden zelfs opschriften van de soldaten die de tunnel aanlegden bewaard. Een deel van de tunnel wordt geborgen en zal worden heropgebouwd in het In Flanders Fields Museum.

Bijzonder was ook de vondst van een goed bewaarde Franse loopgraaf uit 1914 met een lengte van bijna 184 meter. Dat is uitzonderlijk, omdat veel Franse stellingen in de Ieperboog (zoals deze regio wordt genoemd) later zijn verdwenen. In en rond de loopgraaf werden de menselijke resten van minstens 83 militairen aangetroffen, vermoedelijk voornamelijk Fransen die in de winter van 1914-1915 sneuvelden.

Herdenkingsplek op de golfbaan

De omgeving van Ieper was tijdens de Eerste Wereldoorlog een van de zwaarst bevochten gebieden aan het Westelijk Front. De stad lag midden in de zogenoemde Ieperboog en was jarenlang het toneel van bloedige veldslagen. In april 1915 werd er voor het eerst op grote schaal gifgas ingezet. In 1917 volgde de beruchte Slag bij Passendale, waarbij aan beide zijden honderdduizenden militairen omkwamen, gewond raakten of vermist raakten. Ieper zelf werd vrijwel volledig verwoest. Meer dan een eeuw later worden er dus nog altijd tastbare resten van die oorlog teruggevonden.

Bij het ontwerp van de nieuwe holes is rekening gehouden met de archeologische vondsten

De golfclub wil de geschiedenis van het terrein ook na de uitbreiding zichtbaar houden. "Er zijn plannen voor een herdenkingsplek, maar die ideeën zijn nog pril", vertelt Wicke. "Hoe die eruit komt te zien, wordt nog besproken met betrokken organisaties."

De plannen voor de uitbreiding van de golfbaan zijn er al ongeveer vijftien jaar. "Door vergunningstrajecten en overleg met omwonenden en landbouwers duurde het geruime tijd voordat de werkzaamheden konden beginnen. Bij het ontwerp van de nieuwe holes is rekening gehouden met de archeologische vondsten. Op een plek waar veel oorlogssporen werden verwacht, is bijvoorbeeld een grote vijver aangelegd, zodat de bodem daar zorgvuldig onderzocht kon worden.

De golfbaan groeit met de uitbreiding van 18 naar 27 holes. De club mikt op oplevering van de nieuwe holes op eind 2028, "al is de planning mede afhankelijk van de weersomstandigheden en andere factoren die tijd kunnen kosten."

Tentoonstelling op 11 november

In het persbericht staat vermeld: 'de talrijke vondsten bieden een bijzondere inkijk in het leven aan het winterfront bij Ieper in 1914 - 1915. Tegelijk legde het onderzoek de menselijke tol van de oorlog bloot.' Een selectie van de archeologische vondsten is op woensdag 11 november van 14.00 tot 16.15 uur gratis te bekijken in het clubhuis van De Palingbeek. Om 15.00 uur geeft archeoloog Bert Heyvaert een toelichting. Voor de lezing is reserveren noodzakelijk via archeologie@monument.be. "Het leeft enorm dus we verwachten een grote opkomst", sluit Wicke het gesprek af.

Hier kun je de aanleg van de nieuwe 9 holes volgen.

Fotografie in de collage
Linksboven: een Britse klaroen uit 1915 was één van de belangrijkste objecten die werden teruggevonden
Rechtsboven: een Franse officierssabel was één van de belangrijkste objecten die werden teruggevonden. Het heft is mooi versierd.
Linksonder: zeldzame vondst: een seinpistool waarmee lichtpatronen konden worden afgevuurd.
Rechtsonder: een ‘cap badge’ van het 28ste Canadese infanteriebataljon, een eenheid die zich in 1916 in het onderzoeksgebied bevond.