Doorbraak in 'neurologisch yips-onderzoek' van Erik van Wensen: 'De yips is niet psychisch maar neurologisch'

Bij een dystonie gaat er iets niet goed bij het aansturen van je spieren door je hersenen. Je maakt vreemde bewegingen óf één of meerdere lichaamsdelen staan in een ongewone stand, zonder dat je dat wilt.

Dat yips een dystonie is wilde Van Wensen aantonen met het onderzoek waar 46 golfers aan mee hebben gedaan twee jaar geleden. Stef Swagers van GOLF.NL was één van hen. Stef had (en heeft) geen yips en dus bij hem zie je geen vreemde beweging op het moment dat hij de bal raakt tijdens het putten. Maar het zijn vooral de mensen die wél yips hebben die interessant zijn voor de Dutch Yips Studies. In de komende twee jaar hoopt Van Wensen zelfs als eerste neuroloog ter wereld op de yips te promoveren.

Dertien internationale neurologen

Nadat alle golfers de testen hadden volbracht kregen dertien internationale neurologen die gespecialiseerd zijn in bewegingsstoornissen 45 video’s te zien van golfers met en zonder yips. “Daarna moesten ze een vragenlijst invullen”, vertelt Van Wensen. “Zagen ze iets bijzonders? Zo ja, vonden ze dat dan een neurologische bewegingsstoornis? En zo ja wat voor een bewegingsstoornis?”

Mogelijk speelt testosteron een rol, want het komt een stuk minder vaak voor bij vrouwen

Er waren nauwelijks verschillen in de antwoorden. Van Wensen: “Ze vinden het eigenlijk allemaal een neurologische stoornis en het meest passend bij een dystonie.” Bij de yips betreft het dan een taakspecifieke dystonie, omdat de beweging alleen optreedt bij een specifieke taak. In dit geval het putten. Ook bij darten (darteritus), schaatsen (zwabbervoet), tennis (serving yips), hardlopen (hardlopersdystonie) en schrijven (schrijfkramp) komt het bijvoorbeeld voor.

Genetisch risico

Van Wensen weet lang nog niet alles over deze taakspecifieke dystonieën bij sporters, maar wel veel over de yips. “Het is waarschijnlijk niet aangeboren, maar ongeveer twintig procent van golfers met yips heeft een eerstegraads familielid die het ook heeft. Er zit dus wel een genetisch risico bij sommige mensen.” Opvallend is ook dat vooral mannen ermee te maken hebben. “Mogelijk speelt testosteron daarbij een rol, want het komt een stuk minder vaak voor bij vrouwen.”

De kans is het grootste dat je het ontwikkelt na zo’n 10.000 uur trainen en spelen. “Het komt vaker voor bij goede spelers en op latere leeftijd. Zij spelen vaker, vragen meer van zichzelf en leggen de lat hoger. Daardoor heb je mogelijk meer kans dat het gaat interfereren met andere delen van je hersenen, waardoor je als het ware kortsluiting krijgt.”

Je hersenen zijn continu voorspellingen aan het doen. Bij yips heb je een verstoord verwachtingspatroon

Golfers met yips hebben alleen last van de dystonie als ze de bal gaan slaan. Er is geen beweging zichtbaar tijdens oefenputts, zo bleek uit de video-analyse. “Het feit dat er weerstand gaat komen is één van de fenomenen waar het misgaat. Je hersenen zijn namelijk continu voorspellingen aan het doen. Het brein doet steeds aannames en schat dus ook in wat de weerstand van een bal gaat zijn. Bij yips heb je een verstoord verwachtingspatroon. Dat is de achterliggende neurologische hypothese dat de yips ontstaan.”

'Psychologische yips bestaat niet'

De ernst van de yips heeft o.a. te maken met angst en druk. “Dat speelt zeker een rol”, weet Van Wensen. “Als je meer stress hebt of slecht slaapt dan wordt het erger. Alleen zal het niet de yips veroorzaken, vanuit de manier waarop ik ernaar kijk. Zelf had ik het opeens, bij een lange putt op hole 1 van de Rosendaelsche.”

Volgens Van Wensen is de yips in de basis neurologisch en niet psychologisch, hoogstens versterken psychologische factoren de yips. “Ook krijg je geen yips door erover te praten, het te horen, te zien of dit te lezen. Maar ik ben er wel over verbaasd dat mensen er niet aan willen toegeven. Of ze schamen zich. Bij een lezing zeiden mensen: ‘Ik vind het heel interessant, maar ik wil er niks over horen.’ Ik had niet gedacht dat dit zo'n sterke rol zou spelen.”

Hoe kom je ervan af?

De belangrijkste vraag is natuurlijk: hoe kom je ervan af? Voor de meeste golfers is het een kwestie van de grip aanpassen. “Dan krijgt je brein andere signalen door andere spiergroepen te gebruiken. Met de pencil- en clawgrip kun je je rechterhand - voor rechtshandige golfers - niet meer open en dicht draaien tijdens de stroke. Dat doet elke golfer met yips te veel en te snel als ze de conventionele grip gebruiken.” De rechterhand min of meer uitschakelen is essentieel, want bij rechtshandige golfers zit de yips voor bijna honderd procent in de rechterhand.

Het is nog een pilot, maar mogelijk heb ik een behandeling gevonden tegen de yips

Maar er is nog een manier: via EMDR of het inspuiten van botulinetoxine. Van Wensen gebruikt zichzelf als proefpersoon (foto hierboven). “Er zitten 19 spieren in je onderarmen en je wil de botulinetoxine maar in de vier spieren spuiten die de yips-beweging veroorzaken. Dat heb ik twee maanden geleden bij mezelf laten doen door een collega. Ik putt nu elke week op mijn kantoor en tot op heden is de yips vrijwel weg. Het is nog een pilot, maar mogelijk kan het een behandeling worden tegen de yips.”

Door de botulinetoxine blokkeert de overgang van zenuw naar spier. “De zenuw functioneert niet meer, dus de spier wordt slapper. Dit in combinatie met een putt-protocol dat ik opstel, zou ervoor kunnen zorgen dat mensen na drie maanden geen yips meer hebben.”