Pas op voor de eikenprocessierups

Overlast door de eikenprocessierups, ook golfers hebben ermee te maken. Op verschillende golfbanen staan bomen met een waarschuwingslint eromheen. Hoe ontstaan klachten veroorzaakt door de rups, wat zijn de symptomen, wat doe je daaraan en hoe voorkom je ze?
De rups zit vooral in zomereiken langs lanen in steden en dorpen, in erfbeplantingen op bijvoorbeeld campings en op landgoederen in een bosrijke omgeving. In bosgebieden komt de rups minder vaak voor. Het zijn de brandharen (ook wel netelharen genoemd) van de eikenprocessierups die de gezondheidsklachten veroorzaken. Een rups heeft ongeveer 600.000 tot 700.000 brandharen; ze zijn 0,2 tot 0,3 millimeter lang, pijlvormig en hebben weerhaakjes. Hierdoor zetten de haren zich makkelijk vast op de huid, ogen en bovenste luchtwegen. Een lichte aanraking van de brandharen zorgt ervoor dat het topje afbreekt en er eiwitten vrijkomen die gezondheidsklachten veroorzaken. De brandharen van de rups kunnen onder meer door de wind verspreid worden in de omgeving, tot een afstand van 50-100 meter. Zo kunnen de haren ook op mensen terechtkomen via bijvoorbeeld wasgoed dat buiten te drogen heeft gehangen, speelgoed of tuinmeubels. De kans op blootstelling is het grootst van half mei tot begin juli, wanneer de rupsen grote spinselnesten vormen. Oude nesten of restafval van verwijderde rupsennesten kunnen nog lange tijd voor blootstelling en overlast zorgen. Oude brandharen blijven namelijk nog vijf tot zeven jaar actief. 

De gezondsheidsklachten die kunnen optreden zijn de volgende:

Huid   Ogen  Neus, keel, bovenste luchtwegen
 Branderige pijn  Branderige pijn
 Prikkeling/ontsteking
 Prikkeling  Prikkeling
 Neusloop
 Galbulten, bultjes, blaasjes en puistjes  Roodheid
 Kortademigheid
 Roodheid  Zwelling
 Slikstoornissen
 Jeuk  Ontsteking
 
 Zwellingen  Knobbelvormige ontsteking
 
 Ontstekingen    
Opm. 1: effecten treden op binnen 8 uur, geen restletsels, effecten kunnen 2 weken aanhouden
Opm. 2: door een allergische reactie kan netelroos ontstaan 

 Opm. 1: effecten binnen 1 tot 4 uur
 Opm. 2: restletsel van de knobbelvormige ontsteking kan  blindheid zijn indien geen operatieve verwijdering van  brandharen (zeldzaam) 

 Opm. 1: soms pseudo-allergische longontsteking met astmatische klachten; vochtophoping in longen, in een enkel geval overgevoeligheidsreacties

En wat moet je doen als je last hebt van deze klachten? Ten eerste is het goed te weten dat normaal gesproken de gezondheidsklachten over het algemeen verdwijnen binnen enige dagen tot weken na blootstelling. Ondertussen gelden de volgende adviezen:

  • Om verdere verspreiding van de brandharen over het lichaam te voorkomen en om verergering van ontstekingsreacties tegen te gaan moet je je huid goed met water wassen en de ogen goed spoelen met water. 
  • Eventueel kan men vlak na de blootstelling de huid strippen met plakband om de haren snel te verwijderen. Ga niet krabben en/of wrijven. 
  • Bij hevige jeuk kun je anti-jeukmiddelen zoals aloe╠ł vera-gel, calendula-emulsie van VSM of mentholgel (0,5-2%) gebruiken. 
  • De brandharen zijn moeilijk uit kleding te krijgen. Was kleren grondig bij hoge temperatuur (60 °C). 
  • Heb je hevige klachten of klachten die lang aanhouden, ga dan naar de huisarts. Die kan het beste inschatten of je medicijnen nodig heeft. 

Local rule

Processierupsen zijn in de golfsport geen gevaarlijke dieren in de zin van regel 16.2 . Maar omdat de gezondheid van spelers door processierupsen gevaar kan lopen, kunnen golfbanen wel een plaatselijke regel instellen voor situaties waarbij de bal in de buurt van een processierupsennest komt. De local rule staat de speler toe het gebied als abnormale baanomstandigheid te ontwijken. De plaatselijke regel luidt als volgt:

Waar processierupsen op de baan gevaar kunnen opleveren, mag de speler, als de bal niet in een hindernis ligt, die belemmering zonder straf ontwijken volgens regel 16.1. Bij het ontwijken van de belemmering, moet de speler een bal droppen (16.1b en 16.1c) binnen één clublengte van, of plaatsen (16.1d) op, het dichtstbijzijnde punt niet dichter bij de hole, waar de processierupsen geen gevaar opleveren.

Golfbanen wordt aangeraden de holes aan te geven waar deze plaatselijke regel van toepassing is en wat een veilige afstand is van de boom waar de rupsen zich bevinden. Maar informeer voor de zekerheid naar de local rule bij de balie of check die op de website van de golfbaan waar je gaat spelen.

Bron: RIVM, GGD-richtlijn medische milieukunde: de eikenprocessierups en gezondheid

  prikkeling/ontsteking
- neusloop
  • Paginadatum 28 juni 2019