Gemutlich Sauerland

Tekst Jan Heemskerk Fotografie William Wollring

In de verte zag ik, beetje rechts van de green van de zestiende een groot wit kruis staan. Ongewoon gezicht. Golfers gaan soms dood op de golfbaan. De dood kan je op een lullig baantje pakken of op een kampioenscourse. Dat geluk is niet iedereen beschoren. Deze heuvelachtige baan in het romantische Repetal is niet de slechtste plaats, overwoog ik, om de putter voorgoed neer te leggen.
Dat hun gedachtenis geëerd wordt met een houten kruis komt niet vaak voor, dacht ik, terwijl ik mijn bal zocht, die ongeveer richting kruis gegaan was. Het houten bouwsel bleek net out- of-bounds te staan, niet onjuist gekozen, want hoe meer out-of-bounds dan dood kan een golfer zijn? Ook niet onverstandig, want waarom zou je spelers onnodig met een vast obstakel confronteren.
Op het kruis stond:
Zum Andenken
an die in Rußland
gefallenen Brüder
Josef u. Wilhelm Ahlbäumer

Golf als doodsoorzaak leek plotseling uiterst onwaarschijnlijk. Hun verscheiden moest iets met de Tweede Wereldoorlog te maken hebben. We voltooiden zwijgend de zestiende hole.

We begonnen onze minitrip naar Sauerland op de GCSO in Wenden. De Golfclub Siegen - Olpe, opgericht in 1966 en in de loop der jaren uitgegroeid tot een zeer gevarieerde kwaliteitsbaan. Der Golfplatz ligt in de bergachtige driehoek Sauerland – Siegerland – Bergisches Land, een gebied, dat misschien voornamelijk als skigebied voor niet al te gladde Nederlanders bekend staat, maar allengs aan bekendheid wint bij golfers. De banen doen er ook van alles aan om leden en greenfeespelers te lokken. Gastvrijheid en vriendelijkheid moeten ’m dat doen. De meest verwende golfer kan op mooie banen spelen, er zijn overal uitstekende oefenfaciliteiten voor wie nog les wil hebben of wat wil trainen.
Bij Siegen - Olpe legde de Platzverantwortlicher Klaus Ulrich uit hoe het zit daar. In 1966 begonnen ze met acht par-3 holes en een par-4. In 1983 kwamen er negen grote holes bij en in 1994 tenslotte lagen er achttien. Door die gefaseerde opbouw zijn er duidelijke verschillen, parkholes, bosholes (met als moeilijkste hole dertien, een smalle par-5 van bijna vijfhonderd meter) en holes in het open land. Het is een fraaie combinatie, waar zo’n 650 leden van genieten. Er komen nu al veel Nederlandse toeristen. Ze zullen er Herr Ulrich ’s zomers niet vaak aantreffen, want hij is gewend zijn vakantie in Bergen door te brengen en golfen op Sluispolder is er dan niet bij. Met Frau Ulrich wordt er dan gefietst.
Mooie uitzichten zijn er plenty vanaf de vaak hoge afslagplaatsen. Hetzelfde geldt, in nog meerdere mate, voor de golfcourse van Golfclub Schmallenberg, een prachtige baan op een bergplateau van bijna vijfhonderd meter hoog, die ook over een moderne golfacademie beschikt (en over baantoilet in balvorm). De baan is wat moeilijker dan die van Siegen – Olpe, met veel vervaarlijke holes, scheve fairways, lastige bunkers en smalle fairways in een mooie heuvelachtige parksfeer. Beneden zie je dorpjes met karakteristieke grijszwarte daken. Alles is mooi op deze baan, die in 1989 met negen holes begon en in 1995 de volle achttien holes kon presenteren. De oprichters waren hotels en andere zakenlieden, die in golf een mogelijkheid zagen om ook in de zomermaanden toeristen te trekken. Vooral het luxe hotel Deimann, vlak bij de baan gelegen, toonde en toont zich nog steeds een trouwe partner.
Deimann is een wat moderner overnachtingsadres dan Burg Schnellenberg in Attendorn/Biggesee, dat al in de dertiende eeuw de omgeving beheerste. We hadden daar een sympathiek torenkamertje en ik mag niet nalaten te vermelden, dat ze, toen we voor de terugrit naar Nederland om een eenvoudig lunchpakketje verzochten, twee volwassen vers gebraden schnitzels meegaven.
Maar dit terzijde.

Jeugd
Ze hebben op Golfclub Schmallenberg een vrouwelijke manager, een vrolijke en enthousiaste tante – Christiane Rörig – die vooral geestdriftig kan worden over de programma’s die men heeft ontwikkeld om nieuwe golfers te enthousiasmeren. Zo is er een Kurzmeisterschaft voor niet-golfers, waarbij regionale teams voor weinig les krijgen en aan toernooitjes kunnen deelnemen. Frau Rörig bleek overigens weinig optimistisch over het effect van hun inspanningen op aanstormende jeugd. ‘Dat de jeugd de toekomst heeft heb ik nog niet gemerkt’, zei ze openhartig. ‘Ik maak het al achttien jaar mee. De ouders en wij ook investeren veel in de jeugd. We zijn heel euforisch over onze veertig of vijftig jeugdleden, maar er blijven weinig jongeren hangen. Van die afgelopen achttien jaar hebben we er nog vijf over, Ulrike, tweemaal een Ralph, Christian en Lutz.’ Ze liep desondanks opgetogen mee met een ploeg beginners, die in drieballen onder leiding van clubleden aan een wedstrijdje deelnamen.
Achter ons, op een andere fairway, wandelde Sybille Schuster met haar hond Palo, een Hongaarse bastaard wolfshond. Het gaat er in Duitsland vaak gemütlicher aan toe dan wij Nederlanders denken.
Het lijkt soms wat overdreven, hoe vriendelijk Duitse golfclubs zich aan de wereld presenteren. Desondanks zouden Nederlandse collega’s soms wat kunnen opsteken van wervende teksten als: ‘Wij leiden u met behoedzaamheid en gevoel binnen in de fascinerende wereld van de golfsport. Natuurlijk blijft er daarnaast voldoende tijd over voor plezier en recreatie, voor het onderhouden van vriendschappen, die zich tijdens het spel hebben ontwikkeld of voor ontspanning in de vrije natuur. Laat de hectiek van alledag achter u!’
Wat een idyllisch beeld schetst de tekstschrijver van golfclub Repetal-Südsauerland. De club heeft tien verschillende lidmaatschappen, vanaf 80 euro per jaar voor kinderen tot veertien jaar, tot volledige lidmaatschappen voor 1100 euro, die allemaal kunnen rekenen op een ‘harmonische mix van sportieve concentratie, beweging, fitness, rust en gezelligheid’ bij een golfclub die er ‘voor uw welbehagen is’.
De course van Repetal ligt zeer fraai in een drinkwatergebied. De fairways zijn aangelegd op de natuurlijke glooiingen, want, zei manager Stein, ‘van de autoriteiten mochten we niet meer dan veertig centimeter afgraven en niet meer dan veertig centimeter ophogen.’ Hij is hier en daar toch nog wel tamelijk steil. Ondanks de brute roughs met een overdaad aan klaver is Repetal wat vriendelijker voor de eenvoudige golfer dan de andere genoemde.
Naast de zestiende hole, vlakbij de green, staat een groot wit houten kruis, dat herinnert aan twee jongens uit de buurt, Wilhelm en Josef Ahlbäumer.

Gesneuvelde soldaten
‘Het was de dag voor Heiligenabend, op 23 december 1942, dat we het bericht over Wilhelm kregen’, zegt Konrad Ahlbäumer (74).’Ik was vijf jaar. We hadden de kamer versierd. De kerstboom was opgetuigd. Dat weet ik nog goed. Toen hoorden we dat Wilhelm was omgekomen. Hij was 25 jaar. De kerstboom is meteen opgeruimd. Het werd een heel treurige avond. Hij was al op 28 november gedood. Mijn andere broer, Josef, heeft een tijd als vermist te boek gestaan. Toen kregen we via het Rode Kruis te horen, dat hij vlak voor het einde van de oorlog was gesneuveld, op 10 maart 1945. Hij was 29 jaar, mijn oudste broer.’
Konrad, nakomertje in het gezin van vier meisjes en vier jongens, woont in Niederhelden. Hij scheelt vijftien jaar met zijn nog levende broer, Ewald van 89, die jarenlang dominee is geweest. Zijn vader Wilhelm heeft het witte houten kruis in de herfst van 1945 geplaatst op hun eigen grond, waarvan een deel aan de golfclub wordt verpacht. Konrad is nog gezond en sterk genoeg om het af en toe opnieuw te schilderen. Het kruis is al enkele malen vervangen door een nieuw, als het door weer en wind verrot was. Het is een eer om het te onderhouden, zegt hij.
Wilhelm Ahlbäumer leidde als luitenant een verkenningspatrouille bij het dorp Rchew, in de buurt van Moskou. In het aardedonker stuitten de Duitsers op Russische soldaten, die met een machinegeweer meteen het vuur openden. De luitenant werd dodelijk getroffen. Josef Ahlbäumer was met het Duitse leger op terugtocht uit Rusland. Bij Neustadt, in West Pruisen, kreeg de radiowagen waarin hij zat een voltreffer met een Russische tankgranaat.
Op slag dood, zei het Rode Kruis.
 
Bezochte banen

Golfclub Siegen – Olpe
holes: 18, par-72,
lengte: 5959 meter
www.gcso.de

Golfclub Schmallenberg
holes: 18, par-72
lengte: 5876 meter
www.golfclub-schmallenberg.de

Golfclub Repetal-Südsauerland
holes: 18, par-71
lengte: 5411 meter
www.golfclub-repetal.de